वाकाटक राजवंशावर पडणार प्रकाशझोत

-

वाकाटक राजवंशावर पडणार प्रकाशझोत | eSakal

पुणे - नागपुरातील रामटेक येथे प्राचीन वाकाटक राजवंशाची राजधानी असलेल्या नंदीवर्धन या शहराचे उत्खनन केले आहे. येथील पुरातत्त्वीय साधनांचा वापर करून सातवाहन वंशज कोण होते, वाकाटक आणि सातवाहन यांच्यामध्ये साम्य होते का, याचा निष्कर्ष काढला जाणार असल्याची माहिती डेक्कन कॉलेजचे  कुलगुरू डॉ. वसंत शिंदे यांनी दिली.

पुणे - नागपुरातील रामटेक येथे प्राचीन वाकाटक राजवंशाची राजधानी असलेल्या नंदीवर्धन या शहराचे उत्खनन केले आहे. येथील पुरातत्त्वीय साधनांचा वापर करून सातवाहन वंशज कोण होते, वाकाटक आणि सातवाहन यांच्यामध्ये साम्य होते का, याचा निष्कर्ष काढला जाणार असल्याची माहिती डेक्कन कॉलेजचे  कुलगुरू डॉ. वसंत शिंदे यांनी दिली.

या संदर्भात शिंदे म्हणाले, ‘‘राज्याचे पुरातत्त्व आणि वस्तूसंग्रहालये विभागाचे सहायक संचालक डॉ. विराग सोनटक्के आणि डेक्कन कॉलेजच्या प्राचीन भारतीय इतिहास संशोधन आणि पुरातत्त्व विभागाचे डॉ. शंतनू वैद्य आणि डॉ. श्रीकांत गणवीर यांच्या निदर्शनाखाली दोन वर्षांपासून हे उत्खनन सुरू होते. सातवाहन वंशजांचा कालखंड इ. स.पूर्व दुसरे व तिसरे शतक आहे. तर वाकाटक राजवंशाने इ. स. तिसरे शतक उत्तरार्ध ते पाचवे शतक उत्तरार्ध दरम्यान विदर्भ, मराठवाडा आणि मध्य प्रदेशातील काही प्रदेशांवर राज्य केले. वाकाटक राजवंशाने नंदिवर्धन (आजचे नगरधन) येथून अकरा ताम्रपट लिहिले होते. त्यावरून वाकाटक साम्राजाच्या इतिहासात प्राचिन नगरधनचे महत्त्व सिद्ध होते. मात्र पुरातत्वीय साधनांच्या माध्यमातून संशोधन करणे आवश्‍यक होते.’’

इ. स. ३५० च्या दरम्यान वाकाटक सम्राट पृथ्विषेण याने वाकाटक साम्राज्याची राजधानी पद्‌मपूरवरून नंदिवर्धनला स्थलांतरित केली. वाकाटक पूर्वकालीन नागरवस्तीचे शहर होते. याची पुरातत्त्वीय शहानिशा केली असून, वाकाटक कालखंडातील वसाहतिक रचना आणि नगररचनेबाबत माहिती मिळते. येथील मध्ययुगीन किल्ल्याच्या परिसरात उत्खननात प्रारंभिक लोह युगाशी संबंधित बांधकामांचे अवशेष आढळून आले आहेत. फरसबंदीच्या अवशेषांखालील स्तरातून अनुक्रमणे वाकाटक, मौर्य कालखंड आणि प्रारंभिक लोह युगाशी संबंधित बांधकामांचे अवशेष सापडले.

पुरातन वस्तूंचे अवशेष सापडले
उत्खननात नाणी, मुद्रा, दगडी प्रतिमा, हाडे व हस्तदंतीच्या वस्तू, मणी, बांगड्या आदी पुरातन वस्तूंचे अवशेष सापडले आहेत. घोडा, बैल, हत्ती, चिमणी, मासा, बदक आदींच्या मृण्मय प्रतिमा मिळाल्या आहेत. या प्रतिमांचा खेळणी म्हणून किंवा धार्मिक विधींसाठी वापर होत असावा. आभूषणांमध्ये कर्णभूषणे, पदके आणि मण्यांचा समावेश आहे. दगडी वस्तूंमध्ये दैनंदिन जीवनात उपयोगात येणाऱ्या वस्तू तसेच नृसिंह, विष्णू, गणपती, योगेश्‍वरी, लज्जागौरी आदींच्या प्रतिमांचा समावेश आहे. उत्खननात डेक्कन कॉलेजचे विद्यार्थी सुकेन शाह, जयेंद्र जोगळेकर, रुषल उनकुळे, प्रवीण कुमार, भक्ती गोहिल, अकियला इमचेंन, संजय कृष्णा, अभिरुची ओक, प्रमोद चव्हाण, अश्‍विन मेश्राम, प्रमोद रामटेके यांनी सहभाग घेतला.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

मुलुख मैदान या तोफेचा युद्धामध्ये किती वेळा वापर करण्यात आला आहे?

-
Image
मलिक-इ-मैदान तोफ (फारसी शब्द-अर्थ:मैदानाचा राजा).आज जरी ती तोफ आदिलशाहीची म्हणून ओळखली जात असली तरी या तोफेचा जन्म मूळ निजामशाहीमध्ये झाला.१५४९ साली बुर्हान निजामशह याचा तोफखान्यावरील तुर्की अधिकारी चलबी रुमीखान दखनीयाने ही तोफ अहमदनगर येथे बनवली.रुमीखान हा मूळचा तुर्कस्तानचा.मलिक-ए-मैदान तोफेच्या निर्मिती च्या वेळी म्हणजेच सोळाव्या शतकात ती जगातील सगळ्यात मोठे शस्त्र होती.अहमदनगर येथे ज्या मुशीतून या तोफेची निर्मिती करण्यात आली ती जागा आजही प्रसिद्ध आहे. तोफेचा धमाका एवढा मोठा होता की बत्ती देणारा सैनिक मरण्याची शक्यता असल्याने शेजारीच एक पाण्याचा हौद बांधलेला आहे, जेणेकरून बत्ती दिली रे दिली की हौदात उडी मारुन पाण्यात बुडी मारुन बसायचे कारण पाण्यात लपल्यामुळे आवाजाचा हादरा कमी बसे हा त्यामागचा हेतू ! ही निजामशाही काळात अहमदनगर येथे इ.स. १५४९ मध्ये तयार केलेली तोफ आहे. हिला मलिक मैदान तोफ किंवा मुलुख मैदान तोफ या नावानेही ओळखले जाते. या तोफेचे वजन ५५ टन असून निजामशाहीतील राजा बुर्हाणशहा याच्याकडे काम करीत असलेला तुर्की सरदार रुमीखान दख्खनी याने तांबे, लोखंड व जस्ताच्या मिश्रणातून अहमद...
Read more

आसफ़ जाही राजवंश

-
Image
आसफ जाह I                  क़मरुद्दीन खान आसफ जाह I इस राजवंश की स्थापना क़मरुद्दीन खान आसफ जाह I, एक महान और मुगल दरबारी ने की थी़ [1] आसफ़जाहि निजाम आम तौर पर सात ही गिने जाते हैं हालांकि वे दस थे। नासिर जंग, मुजफ्फर जंग और सलाबत जंग जो एक दशक के लिए इस शासन पर राज किया़; इन्हे केवल डेक्कन के सूबेदार के रूप में ही गिना जाता है। आसफ़जाह का संस्थापक राज्य - हैदराबाद, विस्तारित से नर्मदा से त्रिचिनापल्ली तक; और मछलीपट्टनम से बीजापुर तक थी। _______________________________________________ आसफ जाह II निजाम-उल-मुल्क के चौथे बेटे, निज़ाम-अली-खान - अासफ जाह II का जन्म 24 फरवरी १७३४ में हुआ था़ ़ उन्होंने 28 साल की उम्र में दक्कन की सुबेदारी को ग्रहण किया और लगभग 42 वर्षों तक दक्कन पर शासन किया - (निजामों में सबसे लंबी अवधि)। उनका शासन असफ़ जाही राजवंश के इतिहास में सबसे महत्वपूर्ण अध्यायों में से एक था। निजाम साम्राज्य को मजबूत करने के अपने प्रयासों में से एक था की उसने दक्कन राजधानी को औरंगाबाद से हैदराबाद बदली थी। उन्होंने सबसे महत्वपू...
Read more

शके १६७६ मधील रहस्यम शिलालेख.

-
Image
#शके_१६७६_मधील_शिलालेख . . शिलालेख म्हणजे दगडावर अथवा शिळेवर कोरून ठेवलेला मजकूर. लिखित मजकूर अनंत कालपर्यंत टिकून रहावा म्हणून तो दगडी शिळेवर कोरून ठेवायची प्रथा आस्तित्वात होती.पुरातत्व शास्त्रात याला पुराभिलेख असे म्हटले जाते. . राजकीय, धार्मिक व सामाजिक आणि ऐतिहासिक माहिती मिळविण्याच्या दृष्टीने असे कोरीव लेख अत्यंत उपयुक्त असतात. शिलालेखातील व्यक्ती नावाच्या आणि अक्षरांच्या वळणावरून त्यांचा काल ठरविता येतो. . हा आमच्या गावातील शिलालेख असून याचेही वाचन होणे गरजेचे असे मला व्यक्तिशः वाटते... . बिरोबा मंदिरासमोर असलेल्या, आणि कान्होबाच्या माळावर ही अडीज ओळी लेख शिळावर कोरलेला आहे. . याचा नक्कीच पाठपुरावा घेण्याचा मी शक्य तितका प्रयत्न करत राहील. . नक्कीच माझ्या #रॉयल_रत्नापूर चा काळाच्या ओघात दुर्लक्षित इतिहास पुन्हा उजेडात येईल. यात माझे सहकारी मित्रवर्य यांचाही निश्चितच मोलाचे सहकार्य मिळेल अशी आशा करतो. . #सुमित_सरवदे . #संस्थापक_अध्यक्ष_रॉयल_रत्नापूर R A SARWADE RESEARCH FOUNDATION RATNAPUR याचे मी जसेच्या तसे काढलेली नक्कल रत्नापूर ता. परंडा.जि. उस्म...
Read more